روز جهانی پیشگیری از خودکشی فرصتی است برای توجه دوباره
دکتر میترا صفا: سلامت روان کادر درمان، بخشی جداییناپذیر از سلامت نظام درمان است
دکتر میترا صفا، متخصص اعصاب و روان و استاد دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، در گفتوگو با روابط عمومی به مناسبت روز جهانی پیشگیری از خودکشی، از ضرورت توجه جدیتر به سلامت روان، بهویژه در میان کادر درمان، دانشجویان و رزیدنتها سخن گفت. او معتقد است در شرایط دشوار امروز، افزایش تابآوری روانی جامعه و نظام درمان، بیش از هر زمان دیگری به گفتوگو، حمایت اجتماعی و دسترسی آسانتر به خدمات تخصصی سلامت روان نیاز دارد.
روز جهانی پیشگیری از خودکشی فرصتی است برای توجه دوباره به این موضوع. از نگاه شما، چرا پرداختن به این مسئله اهمیت دارد؟
به همکاران زحمتکش کادر درمان، بهویژه دانشجویان و رزیدنتهای جوان که در این شب و روزهای سخت، شانهبهشانه یکدیگر پرچمدار سلامت این سرزمین هستند، خستهنباشید میگویم.
امروز، ۱۹ شهریور، روز جهانی پیشگیری از خودکشی است. امیدوارم در میان تقویم شلوغ دغدغههای زندگی، به خودمان فرصت بدهیم تا این روز را در تقویم زندگیمان ببینیم، بخوانیم و اهمیت آن را درک کنیم. با توجه به شرایط سختی که امروز تجربه میکنیم، توجه عمیق به موضوع پیشگیری از خودکشی یک ضرورت است.
من بهعنوان یک روانپزشک، سالهاست نسبت به این مسئله هشدار دادهام و بارها درباره آنچه از آن بهعنوان «سونامی خودکشی» یاد کردهام، صحبت کردهام. عوامل خطر در بسیاری از موقعیتها ریشه در ناامیدی، احساس درماندگی، خستگی بیش از حد، مصرف مواد گوناگون و فشارهای روانی مزمن دارند و شرایط زمانی نگرانکنندهتر میشود که این فشارها با مشکلات اقتصادی و معیشتی نیز همراه شوند.
شرایط دشوار امروز چه تأثیری بر سلامت روان کادر درمان گذاشته است؟
شرایط سخت امروز نهتنها بر روحیه بیماران سایه جدی افکنده، بلکه بر قلب و جان ما نیز سنگینی میکند. ما هم بخشی از همین جامعه هستیم و از اضطراب، مشکلات اقتصادی، بیثباتی اجتماعی، نگرانی از آینده و فشار ناشی از مسئولیتهای سنگین در امان نیستیم.
وقتی در بخشهای پرمخاطره با خستگی مفرط و فرسودگی شغلی دستوپنجه نرم میکنیم و در کنار دغدغههای مربوط به بیمار، دغدغه معیشت را هم تجربه میکنیم، بدون تردید تابآوری ما نیز تحلیل میرود.
به همین دلیل، اولین پیام من در چنین روزی خطاب به خود کادر درمان است.
در سالهای اخیر درباره وضعیت سلامت روان دانشجویان و رزیدنتها و افزایش موارد خودکشی در این گروه صحبتهای زیادی مطرح شده است. شما این وضعیت را چگونه میبینید؟
جوانانی توانمند، پرانگیزه، عاشق زندگی و علمآموزی در میان ما هستند که از دست دادن هرکدام از آنها، قلب و روح ما را بهشدت به درد میآورد. ما نباید بهسادگی از موضوع پیشگیری از خودکشی عبور کنیم.
باید به این باور برسیم که ضعف در حوزه سلامت روان، به معنای تضعیف کل سیستم درمانی کشور است. این مسئله فقط به سیستم درمان محدود نمیشود؛ سلامت روان، بر نظام مدیریتی، کیفیت زندگی و رضایت روانی افراد جامعه نیز تأثیر مستقیم دارد.
برای پیشگیری از خودکشی چه اقداماتی میتوان انجام داد؟ آیا همیشه نیاز به امکانات پیچیده و مداخلات گسترده وجود دارد؟
به نظر من، برای پیشگیری از خودکشی میتوان با کمترین امکانات و سادهترین ابزارهای در دسترس، یعنی با گفتوگو، شروع کرد.
باید تابویی را که سالها بر این موضوع سایه افکنده، بشکنیم و گفتوگو درباره سلامت روان و خودکشی را آغاز کنیم. اگر در میان همکاران یا بیماران خود نشانههای هشداردهندهای میبینیم، میتوانیم با یک پرسش همدلانه و مستقیم، اولین قدم را برداریم.
قدم دوم، حمایت است. در شرایط فعلی، حمایت اجتماعی از سوی سازمانها، همکاران و خانوادهها نقشی حیاتی دارد. باید با همدلی بیشتر به یکدیگر و به افرادی که در شرایط دشوار قرار دارند، بگوییم که تنها نیستند، آنها را درک میکنیم و تلاش میکنیم دسترسیشان به کمک و حمایت آسانتر شود.
اگر فردی در شرایط بحرانی قرار دارد، باید او را به دریافت مشاوره و مراجعه تخصصی به روانپزشک ترغیب کنیم. این حداقل مسئولیتی است که میتوانیم در قبال یکدیگر داشته باشیم.
نقش رفتارهای ساده و روزمره ما در مواجهه با فردی که در شرایط روحی دشوار قرار دارد، چقدر میتواند مهم باشد؟
گاهی یک نگاه همراه، یک کلام امیدبخش و حتی یک لحظه حضور مؤثر در ارتباط با یک فرد میتواند بسیار تعیینکننده باشد و تصمیم او برای اقدام به خودکشی را به تعویق بیندازد یا حتی از آن منصرف کند.
نباید اجازه دهیم خستگی و ناامیدی بر ما غلبه کند. باید در کنار هم و با یکدیگر، از هر فرصتی برای بالا بردن روحیه خود و اطرافیانمان استفاده کنیم.
و در پایان، پیام شما به کادر درمان و جامعه در روز جهانی پیشگیری از خودکشی چیست؟
امیدوارم بتوانیم در کنار یکدیگر، با تمام توان برای تقویت امید تلاش کنیم؛ تا امیدواری بر یأس و زندگی همراه با آرامش و آسایش بر مرگ پیشی بگیرد.
گاهی پیشگیری از یک اتفاق بزرگ، از یک گفتوگوی ساده آغاز میشود. بنابراین بیایید درباره سلامت روان بیشتر صحبت کنیم، یکدیگر را بیشتر ببینیم و در شرایط سخت، تنها نگذاریم.