دکتر عاطفه فخاریان، فوق‌تخصص بیماری‌های ریه بیمارستان دکتر مسیح دانشوری و دانشیار دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، بر اهمیت تلفیق بازتوانی ریوی، اکسیژن‌درمانی و تهویه غیرتهاجمی در بهبود مراقبت از بیماران مبتلا به COPD تأکید کرد.

بیماری مزمن انسدادی ریه (COPD) از علل مهم ناتوانی و مرگ‌ومیر در جهان است و می‌تواند با تنگی نفس پیشرونده، کاهش توانایی انجام فعالیت‌های روزمره و تشدیدهای مکرر، کیفیت زندگی بیماران را به‌شدت تحت تأثیر قرار دهد. در چنین شرایطی، کنترل مؤثر بیماری تنها به درمان دارویی محدود نمی‌شود و بهره‌گیری از مداخلات غیردارویی متناسب با شرایط هر بیمار نیز اهمیت ویژه‌ای دارد.

به گزارش روابط عمومی بیمارستان دکتر مسیح دانشوری، دکتر عاطفه فخاریان، فوق‌تخصص بیماری‌های ریه و دانشیار دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، در حاشیه "دوازدهمین کنگره بین‌المللی بیماری‌های ریوی، مراقبت‌های ویژه و سل"با تشریح نقش مداخلات غیردارویی در مدیریت بیماری مزمن انسدادی ریه، بر ضرورت توجه هم‌زمان به بازتوانی ریوی، اکسیژن‌درمانی و تهویه غیرتهاجمی (NIV) در چارچوب برنامه‌ای جامع و فردمحور تأکید کرد.

به گفته وی، اگرچه داروهای استنشاقی گشادکننده برونش از ارکان اصلی کنترل علائم و پیشگیری از تشدید بیماری هستند، برای پاسخ‌گویی به تمام نیازهای بیماران کافی نیستند. بر همین اساس، راهبرد جهانی تشخیص، مدیریت و پیشگیری از بیماری مزمن انسدادی ریه (GOLD) در گزارش سال ۲۰۲۶ نیز بر اهمیت مداخلات غیردارویی در کنار درمان دارویی تأکید دارد.

بازتوانی ریوی؛ گامی مؤثر در ارتقای کیفیت زندگی بیماران

بازتوانی ریوی یکی از مداخلات غیردارویی دارای پشتوانه علمی قوی در مدیریت COPD است. این برنامه با ترکیب تمرین‌های استقامتی و مقاومتی، آموزش روش‌های کنترل تنفس، تقویت مهارت‌های خودمراقبتی و حمایت تغذیه‌ای، به کاهش تنگی نفس، افزایش تحمل فعالیت‌های جسمانی و بهبود کیفیت زندگی بیماران کمک می‌کند.

اهمیت این مداخله به‌ویژه پس از بستری بیمار به دلیل تشدید بیماری بیشتر می‌شود؛ چراکه آغاز به‌موقع بازتوانی ریوی پس از ترخیص می‌تواند خطر بستری مجدد را کاهش دهد. بااین‌حال، محدودیت مشارکت بیماران و کاهش تدریجی برخی فواید درمان پس از پایان دوره بازتوانی، ضرورت توجه به برنامه‌های نگهدارنده و تداوم فعالیت بدنی را برجسته می‌کند. توسعه الگوهای خانگی و استفاده از ظرفیت تله‌هلث نیز می‌تواند در افزایش دسترسی بیماران به خدمات بازتوانی مؤثر باشد.

اکسیژن‌درمانی؛ ضرورت تجویز بر اساس ارزیابی دقیق بیمار

اکسیژن‌درمانی بلندمدت در بیمارانی که به هیپوکسمی شدید و مزمن در حالت استراحت مبتلا هستند، می‌تواند به افزایش بقا کمک کند؛ بااین‌حال، این مزیت در بیماران دارای افت خفیف تا متوسط اکسیژن خون به اثبات نرسیده است. ازاین‌رو، تجویز اکسیژن باید بر اساس ارزیابی‌های بالینی و آزمایشگاهی مناسب، بررسی مجدد وضعیت بیمار در شرایط پایدار و پس از بهینه‌سازی درمان دارویی انجام شود.

همچنین، اکسیژن‌درمانی هنگام فعالیت ممکن است در برخی بیماران مبتلا به افت قابل‌توجه اشباع اکسیژن، تحمل فعالیت و تنگی نفس را بهبود بخشد. رعایت اصول ایمنی، آموزش بیمار و همراهان، توجه به خطر آتش‌سوزی و انتخاب تجهیزات متناسب با نیاز بیمار، از الزامات استفاده ایمن و مؤثر از این روش درمانی است.

در دوره تشدید حاد بیماری نیز اکسیژن باید به‌صورت کنترل‌شده و با هدف مشخص تجویز شود تا خطر افزایش دی‌اکسیدکربن خون و تشدید اختلالات تنفسی کاهش یابد.

تهویه غیرتهاجمی؛ راهبردی مهم در مدیریت نارسایی تنفسی

تهویه غیرتهاجمی (NIV) از دیگر روش‌های مهم درمانی در بیماران منتخب مبتلا به COPD است. این روش با کاهش کار تنفسی و بهبود تهویه آلوئولی، به‌ویژه در بیمارانی که هنگام تشدید حاد بیماری دچار اسیدوز تنفسی می‌شوند، نقش مؤثری دارد. استفاده از NIV در کنار درمان دارویی استاندارد و اکسیژن‌درمانی کنترل‌شده، می‌تواند نیاز به لوله‌گذاری داخل نای و خطر مرگ‌ومیر را کاهش دهد.

کاربرد بلندمدت این روش در بیماران مبتلا به هایپرکاپنی مزمن نیز، با توجه به وضعیت بالینی و پس از ارزیابی دقیق، قابل بررسی است. شواهد نشان می‌دهند که در بیماران منتخب، افزودن تهویه غیرتهاجمی خانگی به اکسیژن‌درمانی خانگی می‌تواند زمان سپری‌شده تا بستری مجدد یا مرگ را افزایش دهد. انتخاب ماسک مناسب، تنظیم صحیح دستگاه، آموزش بیمار و خانواده و پایش مستمر میزان استفاده از دستگاه، از عوامل مهم در موفقیت این درمان به شمار می‌روند.

در عین حال، استفاده از اکسیژن با جریان بالا در منزل همچنان به بررسی‌های بیشتر نیاز دارد و نمی‌توان آن را به‌عنوان روشی مناسب برای همه بیماران مبتلا به COPD توصیه کرد.

مراقبت یکپارچه؛ مسیری برای بهبود پیامدهای درمانی

برآیند شواهد علمی نشان می‌دهد که مدیریت مؤثر بیماری مزمن انسدادی ریه به رویکردی جامع نیاز دارد؛ رویکردی که در آن، درمان دارویی بهینه با بازتوانی ریوی، اکسیژن‌درمانی هدفمند و تهویه غیرتهاجمی در بیماران واجد شرایط همراه شود.

توجه به ویژگی‌های فردی بیماران، انتخاب صحیح روش درمانی، آموزش مستمر و پیگیری منظم می‌تواند به کنترل بهتر علائم، کاهش عوارض و بستری‌های مجدد و ارتقای کیفیت زندگی مبتلایان به این بیماری کمک کند.